چگونه خبر و گزارش بنويسيم؟
يكي از عواملي كه موجب ارتباطتنگاتنگ و سازنده رابطان فصلنامه بادفتر مجله بهورز ميشود ارتقاي آگاهيآنان نسبت به نحوه خبر رساني وگزارش نويسي ميباشد كه در سومينگردهمايي منطقهاي رابطان فصلنامه درمشهد، از حضور استادان مربوط برايآموزش موضوعات فوق استفاده شد وشركت كنندگان به خوبي با اهميت وجايگاه خبرنويسي و گزارش نويسي ونحوه تهيه آن آشنا شدند.
به منظور آشنايي ساير رابطان،همچنين بهورزان عزيز با مقوله خبر وگزارش نويسي، با آقاي مهندسچوپانكاره كارشناس ارشد ارتباطاتگفتگويي انجام داديم كه شما را بهمطالعه آن دعوت ميكنيم:
* آقاي چوپانكاره لطفابگوييد خبر چيست و چهويژگيهايي دارد؟
- خبر گزارش يك رويداد است كهبراي عده زيادي از مخاطبان جالبباشد و هر خبر داراي هفت ويژگياست كه عبارتند از:
1 - فراگيري يا وسعت شمول خبر(Impact) :
هر رويدادي كه جمع وسيعي را دربر گيرد و يا به جمع فراواني مربوطباشد و بر آنها تأثير بگذارد، ازفراگيري برخوردار است.
2 - شهرت (Promineney):
افراد، نهادها و اشيايي كه دارايشهرت هستند، هميشه مورد توجهمردم ميباشند، بنابراين ميتوانندهميشه در خبرها جايگاه ويژهاي را بهخود اختصاص دهند.
3 - كشمكش، برخورد، تضاد،اختلاف (Conflict):
رويدادهايي كه از اين ويژگيهابرخوردار هستند براي مخاطبان جالببه نظر ميرسند، به همين جهت حجموسيعي از خبرهاي رسانهها حول همينرويدادها دور ميزند. اين خبرها اغلببار منفي دارند.
مثل: «انجمن روابط عمومي ايرانمنحل شد»
4 - استثنا، شگفتي و غيرعاديبودن (Oddity):
اتفاقات عجيب و غريب، نادر واستثنايي هميشه توجه انسانها را بهخود جلب ميكند; اين نوع رويدادها راميتوان از طريق پسوند«ترين»شناسايي كرد. مثل: كوچكترينكامپيوتر دنيا، شديدترين زلزله و...
5 - بزرگي و فراواني تعداد و مقدار(Magnitade):
هر خبري كه در آن تعداد و عدد ورقم بالا باشد ميتواند توجه مخاطبانرا به خود جلب كند و مهم نيست كهاين ارقام و يا فراوانيها مربوط به چهچيزي باشد.
6 - تازگي (Timelyness): خبربايد علاوه بر فراگير بودن، نسبت بهزمان حساس باشد زيرا خبر تازه مثلنان تازه و خبر كهنه مثل نان بياتاست.
7 - مجاورت، نزديك بودن(Proximity):
مردم ترجيح ميدهند ابتدا ازخبرهايي مطلع شوند كه در اطرافمحل زندگي آنها رخ داده است.
* براي تهيه يك خبرجامع و خوب چه نكاتي رابايد در نظر داشته باشيم؟
- براي تهيه يك خبر جامع بايد 6عنصر خبر را كه در واقع مواداوليههستند، كنار هم قرار دهيم. عناصرخبري در واقع شش پرسش هستند كهاسكلت و استخوانبندي خبر راميسازند و هر خبري كه جواب يكي ازاين پرسشها را نداشته باشد خبركاملي نيست و نقص دارد. بنابراين هرچقدر با كار كرد عناصر خبري بيشتر وبهتر آشنا شويم، شروع بهتري درخبرنويسي خواهيم داشت.
چه؟(What) عناصرخبري:
اين عنصر يكي از مهمترين عناصرخبري است، «چه چيزي رخ دادهاست؟» كه غالبا جواب آن هميشه جملهيا جملات ابتدايي خبر را ميسازند.
چه كسي يا چه نهادي؟(Who): يعني چه كساني باعث اتفاقمورد نظر شدهاند، به عبارت ديگر هروقت خبري تهيه ميكنيم بايد عواملدرگير در آن را دقيقا معرفي كنيم.
كجا؟ :(Where) پرسش استكه پاسخ آن از محل وقوع رويداد خبرميدهد.
كي، چه وقت، چه هنگام؟ :(When)هيچ رويدادي را بدوناعلام زمان وقوع آن نميتوان بهمخاطبان ارايه كرد.
چرا؟ (Why): علت وقوعرويداد را به مخاطب اعلام ميكند.
چطور؟ (How): با اتكا به اينعنصر ميتوان دست به فضاسازيبراي خبر زد و مخاطبان را از نحوهوقوع رويداد مطلع ساخت. البته اينمسأله بسيار مهم است كه ما كدامعنصر را در آغاز خبر بياوريم و كدام رابه بخشهاي پايينتر خبر منتقل كنيم.
* چطور بايد نوشتن يكخبر را شروع كنيم؟
- ليد يا همان پاراگراف اول در خبركه نوشتن خبر با آن آغاز ميشود ومضمون اصلي خبر را تشكيل ميدهداز اهميت ويژهاي برخوردار است، بهطوري كه عدهاي از روزنامه نگارانحرفهاي جهان به آن قلاب (HooK)ميگويند. قلابي كه ماهي (مخاطب) رابايد با آن به دام انداخت. لذا شروعخبر ميتواند بر اساس شش عنصرخبري (چه، كه، كجا، چه وقت، چرا وچطور) آغاز شود و دقيقترين،روشنترين و جامعترين اطلاعات دراختيار خواننده قرار گيرد; ميتوانيم دربعضي از مواقع خبرمان را با يك نقلقول شروع كنيم به خصوص اگر ايننقل قول مهم، جالب و تازه باشد و ياشيوههاي متنوعتري را براي شروعخبر انتخاب كنيم، ولي بايد چند نكتهرا به خاطر بسپاريم و از آن برايشروع كردن خبر پرهيز كنيم:
1 - كلي گويي و مبهم نويسي
2 - آوردن مطالب خبري
3 - اگر از عنصر «كه» (Who) درليد خبر استفاده كرديم و اين فرد گمنامبود به جاي استفاده از نام او از سمت وعنوان او در ليد استفاده كنيم.
4 - با حروف اضافه خبر را شروعنكنيم.
به خاطر داشته باشيم كه خوبنوشتن مستلزم رعايت مواردي استكه بايد هميشه آنها را به ياد داشتهباشيم.
مواردي كه هميشه بايدآنها را رعايت كرد:
* اطلاعات: اطلاعات دقيق و گويابراي مخاطبان از موارد غيرقابل غفلتاست زيرا اطلاعات ماده خام خبر راتشكيل ميدهد.
* اهميت مسأله: خبرهايي به يادخواهند ماند كه اهميت خود را به خوبيمطرح كرده باشند اين كار از طريقعرضه منطقي اطلاعات و تفكيكمناسب آنها امكانپذير است.
* تمركز: خبرهاي خوب از تمركزبر روي موضوع بحث برخوردارند، لذانبايد از اين شاخه به آن شاخه پريدزيرا اين كار از قدرت تمركز مخاطبميكاهد.
* چارچوب: بايد با ارايه خبر،چارچوب گستردهتر رويداد را طرحكرد و به مخاطب گفت ماجرا از كجاشروع شده، الان در چه مرحلهاي است،چقدر فراگير خواهد شد و به كدام سوخواهد رفت. چارچوب با كل خبرتأمين ميشود نه در يك پاراگرافطولاني.
* ساختار: خبر بايد از يكساختار طبيعي و منطقي برخوردارباشد، درست مثل هيكل يك انسان كهنه چاق و نه لاغر باشد.
* گزارش با خبر چهفرقي دارد و تفاوتگزارشنويسي باخبرنويسي چيست؟
- در واقع اولين چيزي كه از يكحادثه دستگيرمان ميشود اسمش را«خبر» ميگذاريم و در مرحله دوم خبررا توسعه ميدهيم و جزييات بيشترياز آن را نقل ميكنيم كه اسمش را«گزارش» ميگذاريم; البته اگر ازمجموعه موادي كه داريم تجزيه وتحليل هم داشته باشيم به آن «تفسير»ميگويند. يا به زباني ديگر اصل حادثهخبر است و بعد شرح آن ميشودگزارش و از مجموعه اطلاعات به دستآمده تفسير ارايه ميگردد، كه درمرحله بعدي و پس از مرور گذشتزمان به آن تاريخ ميگويند. مثلسفرنامه ناصرخسرو كه از هر شهريعبور ميكرد خبر و گزارش ديدهها وشنيدههاي خود را بازگو ميكرد و حالاما آن را به صورت تاريخ مطالعهميكنيم.
به طور كلي گزارش، يك خبرتوسعه يافته با همه جزييات آناست، اما چطور بايد به گزارشبپردازيم؟
تهيه گزارش :
نخست بايد مشخص كنيم كهميخواهيم چه نوع گزارشي و با چهموضوع و محتوا و پيامي تهيه كنيم تابراساس آن مقدمات، ساير مراحل تهيهگزارش مورد نظر را فراهم آوريم وسپس به جمعآوري اطلاعات بپردازيم;پس از آن اطلاعات را بايد پردازشكنيم و آن را طراحي شروع كنيم زيرااطلاعات خام به تنهايي و بدونپردازش و گرفتن شكل و قالب گزارشقابل بهرهبرداري و انعكاس نيست بلكهبا ريختن اطلاعات خام در قالبهايمورد نظر ميتوان اطلاعات و دادهها راپويا و اثربخش كرد و سرانجام آخرينمرحله در تهيه گزارش، نحوه عرضه وارايه آن است، يعني ماهيت و شكلگزارش، قابليت دسترسي و ابزارانعكاس و انتقال گزارش به مخاطب يامخاطبان، از جمله مؤلفههايي است كهبايد در نحوه ارايه گزارش، مورد نظرقرار گيرد. اين كه گزارش در چه قالبو شكلي تهيه و ارسال شود تا برمخاطب تأثير لازم را به جا بگذارداهميت زيادي دارد.
به عنوان مثال، گزارشي كه برايرسانههاي جمعي تهيه ميشود، ازجهت محتوا، قالب و ساختار، و انتخابعنوان بسيار متفاوت است با گزارشيكه براي مدير سازمان تهيه ميشود.
* لطفا در مورد انواعشيوههاي گزارش نويسيتوضيح دهيد.
- تهيه گزارش چند شيوه دارد:
سبك توصيفي: كه در گزارش بهتوصيف چيزي ميپردازيم.
سبك تحليلي: در اين روش بهتجزيه و تحليل موضوعي ميپردازيم واطلاعات بيشتري را به مخاطبميدهيم، ولي اين نوع گزارش مستلزمداشتن تجربه كافي براي تحليلپديدههاست.
سبك تجويزي: كه بعد ازتوصيف و تحليل گزارش توصيه وتجويزي براي مخاطب داريم و نگاه مابه موضوع و پديده مورد نظر تجويزياست.
البته بايستي توجه داشته باشيم درجايي كه فقط ميخواهيم به مخاطببگوييم و گزارش دهيم كه چه اتفاقيافتاده است بايد توصيف كنيم ونظريهپردازي نكنيم و هنگامي كهگزارش تحليل است توصيف نبايد بهكار گرفته شود.
ممكن است در يك گزارش نيازباشد كه از همه روشها در كنار هماستفاده كنيم، ولي بايد معلوم باشد كهگزارش واقعي است و نظر ما صرفاگزارش نشده چون اگر به مخاطب بهجاي گزارش واقعيتها نظر خودمانرا عرضه كنيم نوعي بيصداقتي دركارمان است كه گزارش ما را بيارزشميكند، زيرا ما در واقع به جاي چشمهاو گوشهاي مخاطب ميبينيم وميشنويم; پس چيزي كه به گوششنيده نشده و به چشم ديده نشده نبايددر گزارش ما راه پيدا كند و توصيفشود.
اما در مرحله تفسير كه از مجموعهاطلاعات به دست آمده گزارش حاصلميشود بايستي دقت كنيم كه به نحويمخاطب را مطلع كنيم كه وارد مقولهتفسير شود و هرگز خبر و گزارشتفسير را مخلوط نكنيم چون اگر چنيناتفاقي بيفتد مطلب ما خراب ميشود.به عنوان مثال: بهورز بايد وقتي مطالعهميكند بداند كه در صحنه چه اتفاقيافتاده است و خبر و گزارش وتفسيرهاي بهداشتي به طور صحيح بهاو برسد نه اين كه ذهنيات ما و تحليل وتفسير ما بر عناصر خبر سوار شود.البته نظر ما به عنوان خبرنگار ياگزارشگر ميتواند در حاشيه تفسير وتحليل نوشته شود، اما تفسير با خبر واصل گزارش بايد فاصله داشته باشد.لذا توصيه ميشود، در تهيه گزارشابتدا مشخص شود كه آيا ميخواهيمتوصيف كنيم يا تجزيه و تحليل وتجويز و توصيه، سپس مسايل شخصيو تفسيرها را از كار خبر و گزارش جداكنيم و بعد عينيت را در هر حالرعايت كنيم و هيچگاه تخيلات،مطالب واهي، خيالي و تجسمي را بهكار نگيريم چون در اين صورت مطلبما داستان است نه گزارش و خبر.
پس واقعيت محض بايد در خبررعايت شود و به هيچ وجه گمان وتخيل در آن نباشد.
هدف این سایت ارتقای سطح علمی دانش اموزان ژورنالیزم بوده وبخاطر پیشرفت وترفی ذهنیت ها اماده گردیده است و شمادرین سایت به نوشته ای درعرصه ی - اجتماع - فرهنگ - سیاست - وطلاعات دست خواهید یافت.